sterven voor het sterven, Paul ferrini.

STERVEN VOOR HET STERVEN Ik heb gezegd dat je het koninkrijk der hemelen pas kunt binnentreden als je sterft en herboren wordt. Niemand komt hier naar de aarde zonder te lijden onder de pijn van het verlies. Elke identiteit die je aanneemt wordt je als de tijd daar is weer ontnomen. Iedereen van wie je houdt, gaat dood. Dat is slechts een kwestie van tijd. En het is slechts een kwestie van tijd voordat ook jij je lichaam en de wereld achter je laat. Paul Ferrini Ja, het ego moet sterven, alles waar het ego vol mee zit moet sterven pas dan kan het ware Koninkrijk in jou opstaan. Dat Koninkrijk is Eeuwig en kun je nooit meer kwijtraken als die Opstanding plaatsgevonden heeft. En de laatste kolom hieronder: Elke gewijde leer spoort je aan je niet te hechten aan wereldse zaken, omdat die niet blijvend zijn. Toch raak je er desondanks aan gehecht. Dat hoort bij het ontwaken, bij het bewustwordingsproces: gehecht raken en loslaten, in je armen sluiten en loslaten. Zo verdiept de liefde zich en ontstaat er wijsheid. Je zult in de loop van je leven vaak een kleine dood sterven. Je zult vele keren de armen die je ooit getroost hebben, los moeten laten en alleen een onzekere toekomst tegemoet gaan. Elke keer dat dat het geval is, komen je angsten omhoog en moet je daardoorheen. Paul Ferrini Helemaal waar, erdoorheen gaan daar gaat het om, dat is zo kostbaar, want zo kun je diamant in jezelf vrijmaken je Essentie, zo mag waarlijk een doorleefd begrip vrijkomen over alles dat is. Ja, zo kan de Liefde op aarde komen die niet van de aarde is. lieve warme groet Kagib

Warme groet. Met dank aan Karel Gibbels

als je gaat sterven, Hans Stolp

Als je gaat sterven Als je gaat sterven, kijk dan terug op het leven dat achter je ligt. Herinner je de momenten waarin je een stille hulp voelde en waarin je ervaren mocht dat je geleid en gedragen werd. Ook nu zul je die stille kracht mogen ervaren: zij draagt je straks vol liefde, zacht en teder, het nieuwe leven binnen. Als je gaat sterven, wees dan niet bang voor al die gevoelens die in jezelf naar boven komen en durf ze uit te spreken. Je ziel wil zich immers van oude ballast bevrijden om zich voor te bereiden op de grote reis die spoedig gaat beginnen. Als je gaat sterven, kijk dan met dankbaarheid terug op alles wat je aan het leven leren mocht. Volmaakt was je niet, en natuurlijk maakte je vele fouten. Maar het enige dat nu telt is wat je van dat alles geleerd hebt en of je een beetje milder, een beetje liefdevoller geworden bent. Veroordeel jezelf niet, maar wees dankbaar dat je groeien mocht aan het leven. Als je gaat sterven, laat al het donker los en hul je in het gewaad van de liefde. De liefde is jouw gids, zij draagt je straks naar huis en zij beschermt je onderweg. Vertrouw je toe aan de liefde, zoek naar de bron ervan in je hart en hul je in haar warmte. Als je gaat sterven, verheug je dan op de ontmoeting met al degenen die jou zijn voorgegaan en je opwachten bij de grens. Verheug je op de ontmoeting met je engel die je nu van aangezicht tot aangezicht zult mogen zien. Verheug je op Boeddha, op Christus of wie jou ook maar lief en dierbaar is: zij wachten je vol liefde op. En als je gaat sterven, weet dan dat onze liefde met je meegaat. Want liefde kent geen begrenzing, zij is eeuwig en overal. Daarom blijven wij met jou in liefde verbonden, ook als jij op weg gaat en wij hier achterblijven. Als je gaat sterven, voel dan de liefde die je draagt. Vertrouw je aan haar toe en laat je door haar leiden. Want alleen zij, en zij alleen, is een betrouwbare gids. Hans Stolp "The Angel of Death" Evelin de Morgan

Het sterven; Kagib.

HET STERVEN Weet je dat de dood niet bestaat? Dat Weet je in je Ziel, als die ervaren kan worden. Daarin kan dan een stuk van rust komen, een relativeren van alles wat we hier doen. De weg gaat door, de verandering gaat door, hier en daar en overal. En t gaat om die verandering, dat alles in beweging verandering blijft. Dat betekent vaak loslaten, zekerheden, mensen, situaties, kan alles zijn. Pas zo kan er weer ruimte komen voor iets anders, nieuwe beweging en groei. Hoeveel mensen vechten niet om jong te blijven. Om uiterlijk jong te blijven, en is daar niet de hele cultuur op gebouwd? Die uiterlijke facade? Mee moeten blijven doen ten koste van..... Ten koste van je Ziel? Ten koste van wat in ons is, wat werkelijk eeuwig jong is tijdloos is? Het lichaam vervalt, en zal zich uiteindelijk moeten overgeven aan de dood. Maar wat binnenin is, dat gaat door en dat kan zich hier op aarde steeds meer verdiepen en verruimen, ruimte maken voor de Liefde ware doorleefde wijsheid. Zo mag t ouder worden een rijpen in wijsheid zijn, in begrip, een geweldige verrijking van de samenleving. Maar als die eeuwige Ziel ontkent wordt dan ontstaat verkramping. Een strijd tegen de tijd tegen de vordering van de ouderdom. Dan wil men mee blijven doen totdat men uitgeput neervalt. Dan blijft de angst achtervolgen in zoveel gedaanten, de angst voor de dood, de angst voor wat hierna? Is er iets hierna? Zo'n belangrijk thema, het sterven, hoe hiermee om te gaan. Wat zou het een geweldige verrijking zijn als in de cultuur geïntegreerd was dat het leven doorgaat, perspectief heeft hierna. Ook geen hel en verdoemenis van de kerk maar gewoon dat de reis verder gaat. Daardoor geen verkramping meer om het leven steeds maar te blijven verlengen ten koste van de menselijkheid. Als alleen een machine je nog in leven houdt, is dat dan nog menselijk? En dan omgekeerd het uit de weg gaan van het stervensproces, het verdoven, langzaam in laten slapen, of beslissen tot euthanasie. Het schijnt dat dit steeds meer plaatsvindt. Het gaat hierin bij mij niet om goed/slecht. Dat is ook t mooie als die Ziel ruimte heeft gekregen, dan zal die hierin ook spreken, wat het moment vraagt. Dan zal de Ziel van de ander gevoeld worden, of de Ziel zich uitspreken van de persoon die ongeneeslijk ziek is. Als er maar ruimte is voor het proces. Geen dogma's geen bepaling maar ruimte voor voelen en ont-dekking wat het leven vraagt in wederzijdse gelijkwaardigheid van hulpvrager en hulpverlener. Een gesprek met elkaar ook met de familie. Samen voelen wat wil. En alles zou zo anders beleeft kunnen worden als ervaren mag worden dat het leven eeuwige verandering is en zich altijd voortzet. Juist zo kostbaar die laatste momenten wat hierin nog gebeurd de wondertjes die dan gebeuren. Als het over gegeven is aan de Zielestroom. Dit gebeurd al vaak hoor, heb al zoveel verhalen gehoord van mensen hoe onvoorstelbaar de gebeurtenissen dan zijn, ingevingen die komen, net op de goede plek zijn. Dus de begeleiding van de andere kant is dan al intens. Maar als er nog meer ruimte zou mogen komen voor de dood voor het sterven in begeleiding hierin wat zou t dan nog veel mooier kunnen worden in het aangeraakt worden door de dood door het leven. Het overgaan, wat voorafgaat, zo zo kostbaar diep rakend. De ontvankelijkheid zo groot de openheid, juist dan voor dat wat dit leven overstijgt. Kagib

Warme groet Jeltje

je oorspronkelijk gelaat

Als mens worden we naakt geboren, onaangekleed met beelden en verhalen. Maar al snel ontdekken we dat we naakt zijn, er niet bij horen, en dan begint het, we bekleden onze naaktheid met beelden en verhalen die we lenen uit het grote verhaal van de cultuur ( enzovoort) waarin we geboren worden. Dan horen we erbij. Dat verschaft een illusie van geborgenheid. Maar in werkelijkheid is het een spirituele gevangenis. De terugweg naar de oorspronkelijke naaktheid kan ervaren worden als een angstig stervensproces. Het afleggen van geleende kleren is het sterven aan de zekerheden die de grote verhalen je verleenden. Daardoor kom je terecht in in lege ruimtes van de angst. Heb je de moed om daar naar binnen te gaan? Ja? dan vindt je daar jezelf terug. Een zaadje sterft eerst voordat het kan ontkiemen.

Warme groet Jeltje

angst voor en ruimte voor het sterven

Onze inzet om de dood te willen overwinnen door hem te negeren en tegelijkertijd aan het leven hier een eeuwigheidswaarde te geven alsof het nooit voorbij gaat, is groots en meeslepend. Een inzet die maakt dat wij ons vasthouden, zo niet vastklampen, aan al datgene wat komt en gaat. En gek genoeg is het juist die ontkenning van onze tijdelijkheid die de haast veroorzaakt waarmee wij door ons leven heen rennen, van geboorte recht op onze dood af. Alsof het niet snel genoeg kan gaan.. Merkwaardige wezens zijn wij toch. Waarom zouden wij oud moeten worden omdat ons lichaam oud wordt? Mijn vrienden Salvijn en Sefic Can werden ruim in de negentig. Ik heb hen jonger zien worden in plaats van ouder. Ooit ontmoette ik Kathleen Raine in haar huis in Londen. Zij was al ver in de tachtig. Ik werd getroffen door de speelse jongheid die ze uitstraalde. Oud worden is niet per se van onze geest; het is ons lichaam dat oud wordt en sterft. Bij onze geboorte maande een bescheiden tik ons hier aan te komen en onze eerste adem te halen. Op het moment van onze dood geven we onze laatste adem. De levenscirkel hier is rond. In feite herhalen wij deze beweging tussen geboorte en dood bij elke ademhaling opnieuw. Elke dag opnieuw is er zodra we wakker worden de gelegenheid voor een eerste bewuste adem en kunnen we in de avond in ons bed bewust ademen tot de slaap ons meeneemt. Hoe meer wij ons daarvan bewust zijn en in dit bewustzijn opstaan, naar bed gaan, ademen, hoe meer wij ontwaken voor leven, voor ons leven, voor ons leven zoals het geleefd wil worden. Geboorte betekent evengoed sterven, als sterven geboren worden betekent. Bij de geboorte laten wij een veilige wereld los. Wat laten wij los bij ons sterven? Marcel Derkse

Warme groet Jeltje

stadia van sterven afsluiting.

Iedereen belandt klaarblijkelijk op het punt waarop hij uit het lichaam verdwijnt en het lichaam wel moet achterlaten. Iedereen doet de ervaring op dat de elementen weer opgaan in hun oorspronkelijke staat van energie. De afzonderlijke hoedanigheden van vastheid, vloeibaarheid, temperatuur en stromende beweging overheersen niet langer en er is alleen nog sprake van het vrij rondzwevende bewustzijn. Enkele ogenblikken lang straalt het Bewustzijn helderder dan duizend zonnen bij elkaar en dan is er nog slechts de ervaring van de ene werkelijkheid waaruit de hele schepping is ontstaan. De duur van die ervaring van licht schijnt van mens tot mens te verschillen. Dit is misschien afhankelijk van de bereidheid om jezelf open te stellen voor de waarheid, het vertrouwen en de eerbied die je koestert voor je oorspronkelijke aard. Dit is slechts een voorstelling in een notedop van het ogenblik waarop je sterft, maar volgens de leerstellingen van de verschillende religies en geloofsovertuigingen is dit nog maar het eerste deel van het proces voordat de onbewuste neigingen zich opnieuw hebben hersteld en zich verenigen om even zovele rijken na de dood te scheppen als de geest voor het sterven had geschapen. Toen hij iets vernam over dit steeds verder voortschrijdende proces, vroeg iemand: "Bestaan die rijken na de dood dan echt?" Waarop iemand anders antwoordde: "Ze zijn net zo werkelijk als jijzelf. Maar niet werkelijker! In feite zijn ze alleen maar zo werkelijk als jij denkt dat jij dat bent." Een heleboel mensen vinden het nuttig om te 'oefenen' in sterven. Ik heb met verschillende mensen de ervaringen die tijdens het stervensproces zouden kunnen optreden gerepeteerd, zodat zij ze helder en liefdevol tegemoet zouden kunnen treden. Zo'n repetitie moet natuurlijk uitgevoerd worden met de lichtheid van 'het juiste van de zaak niet weten', zodat je geen programma opstelt voor wat er later zou moeten gebeuren. Onze benadering van wat we u hier voorleggen is tegenover het leven hetzelfde als tegenover de dood: het is een erkenning, een opening, een loslaten. Leren sterven is leren oplossen voorbij de dingen die je op dit moment zou willen vasthouden, je onbevooroordeeld openstellen voor wat er gaat volgen, zonder dat je je ergens aan vastklampt. Wij leren iedere dag, elk ogenblik om te sterven: om op te lossen in de oceaan van het zuivere Zijn. Stephen Levine

warme groet Jeltje

stadia van sterven 4

Men zal hebben opgemerkt dat elk stadium gepaard gaat met minder vastheid, dat de grenzen steeds onbepaalder worden; dat men minder impulsen van buitenaf ontvangt en dat er een steeds toenemend gevoel van onbegrensdheid ontstaat. De dood of het stervensproces schijnt vergezeld te gaan van een gevoel van zich uitbreiden tot buiten de grenzen van het zelf, van een losmaken van de vorm, van een versmelten in het niet nader bepaalbare. Maar stel je nu eens voor dat je je tegen deze losmaking verzet, tegen dit gevoel van het wegsmelten van de grenzen. Stel je eens voor dat je de soliditeit probeert vast te houden, terwijl deze bezig is te versmelten tot vloeibaarheid. Dat je probeert je tegen de vloeibaarheid te verzetten, dat je teruggrijpt naar vastigheid om daarbij alleen maar te ervaren dat je steeds vloeibaarder wordt en dat die vloeibaarheid geleidelijk aan overgaat in het vuurelement. Dat je voelt hoe de lichaamstemperatuur afkoelt en dat je naarmate de warmte meer en meer afneemt, versmelt in de uitgestrekte ruimte van het lucht-element. Dat die energie zich steeds verder uitbreidt en oplost in het bewustzijn zelf. Stel je eens voor dat je je tegen al die dingen te weer stelt, dat je probeert om dit steeds verder voortschrijdende proces tegen te gaan. Als je erin meegaat, als je je er steeds verder voor openstelt, ervaar je een steeds verder voortschrijdende uitdijing, een wegsmelten uit de vastheid, een oplossen in de werkelijkheid die daaraan ten grondslag ligt. Stel je eens voor dat je je probeert vast te klampen aan datgene wat aan het wegsmelten is. Misschien is dat wel wat sommige mensen het vagevuur noemen. Het je op een helse manier verzetten tegen het volgende stadium van ontplooiing, een verzet tegen datgene wat werkelijk aanwezig is. Stephen Levine

Warme groet Jeltje

stadia van sterven 3

Als de dood het aarde-element nadert begint het gevoel van soliditeit en hardheid van het lichaam weg te smelten. Het lichaam lijkt erg zwaar te worden. De grenzen van het lichaam, de buitenkant, zijn minder duidelijk bepaald. Het gevoel dat men zich echt 'in' het lichaam bevindt is niet meer zo sterk aanwezig. Men wordt minder gevoelig voor indrukken en gevoelens. Men kan zijn ledematen niet langer naar believen bewegen. De peristaltische beweging van de darmen wordt trager, de darmen functioneren niet meer zonder hulp van buitenaf. De organen sluiten zich, gaan dicht. Naarmate het aarde-element steeds meer overgaat in het water-element bespeurt men een mate van vloeibaarheid, van vervloeien, want de vastheid waardoor de identificatie met het lichaam altijd is versterkt, begint weg te vallen, begint te smelten en veroorzaakt een gevoel van vloeibaarheid. Naarmate het water-element begint over te gaan in het vuur-element, gaat het gevoel van vloeibaarheid over in dat van een warme mist. De lichaamssappen gaan trager vloeien, de mond en de ogen worden droog, de bloedcirculatie wordt trager, de bloeddruk wordt een stuk lager. Als het bloed dikker wordt en de bloedcirculatie uiteindelijk ophoudt, komt het bloed in de uiteinden van de ledematen tot stilstand. Er ontstaat een gevoel van lichtheid. Als het vuur-element overgaat in het lucht-element, verdwijnen de gevoelens van warmte en kou, lichamelijk gemak en lichamelijke ongemakken hebben geen betekenis meer. De lichaamstemperatuur daalt, tot deze een punt bereikt waarop het lichaam koud en bleek van kleur wordt. De spijsvertering komt tot stilstand. Het overheersende gevoel is er een van lichtheid, als van een opstijgende hitte. Een gevoel van overgaan in een steeds subtieler wordende grenzeloosheid. Als het vuur-element zich oplost in het Bewustzijn zelf treedt er een gevoel van onbegrensdheid op. De uitademing neemt meer tijd in beslag dan de inademing en dijt uit in de ruimte. De lichamelijke vorm en de lichamelijke functies worden niet langer ervaren, er is alleen nog maar een gevoel van een zich snel en ver uitbreidende luchtigheid en vluchtigheid, een zich oplossen in het zuivere zijn. Stephen Levine

Warme groet Jeltje

stadia van sterven 2

Dit innerlijke proces van zich losmaken uit het lichaam gaat gepaard met verschillende uiterlijke verschijnselen, die door de artsten worden herkend als het zich sluiten van de verschillende levensfuncties. Als de energie die de verschillende systemen bezielt zich terugtrekt, neemt de energie in die systemen steeds meer af. Het ene ogenblik is ze nog meetbaar, het volgende niet meer, hoewel het proces van zich terugtrekken blijkbaar nog steeds doorgaat. Op deze meetbaarheid hebben wij ons idee van 'het moment waarop de dood intreedt' gebaseerd. Maar de dood treedt niet op een bepaald ogenblik op. Het is een geleidelijk proces, dat zich nog enige tijd voortzet, nadat de apparatuur al heeft aangegeven dat het een en ander niet meer kan meten. In feite is het zo dat de dood niet op een bepaald ogenblik is ingetreden, maar dat het instrumentarium niet langer in staat is om de mate waarin het leven nog aanwezig is te registreren. Het stervensproces schijnt een zich uitbreiden te zijn voorbij de vormen waarbinnen alles altijd meetbaar is geweest. Het hierna volgende gedeelte is een soort scenario voor de lichamelijke ervaring van het sterven, dat is gebaseerd op de aloude opvatting dat het lichaam is samengesteld uit de vier elementen aarde, water, vuur en lucht, zoals die in de geconcentreerde opeenhoping van de vorm worden ervaren. Stephen Levine

Warme groet Jeltje

stadia van sterven 1

Over de ervaring van het sterven kunnen we eigenlijk alleen maar een aantal speculaties doen. In de Tibetaanse boeddhistische traditie heeft men echter rond de ervaring van het sterven een vrij aanzienlijke techniek ontwikkeld; door verschillende meditaties wordt iemand ertoe aangemoedigd zich met dit zo kostbare ogenblik vertrouwd te maken, om het sterven te beoefenen als een middel om tot een dieper inzicht te komen in al die dingen waardoor wij een verkeerde opvatting over het leven hebben gekregen. Een inzicht in de manier waarop wij de automatische, in wezen onpersoonlijke processen van de geest ten onrechte zijn gaan houden voor een afzonderlijk, afgescheiden zelf, iets dat we voor geen goud willen kwijtraken, iets dat we voor de dood zouden moeten behoeden. Door deze meditaties krijgen we het gevoel dat de allesoverheersende lichamelijke ervaring bij het overgangsproces dat wij sterven noemen, eigenlijk niets anders is dan een proces van losmaken. We krijgen het gevoel dat het sterven niets anders is dan een versmelten, een oplossen, waarbij elk volgend stadium slechts een verdere uitbreiding vormt van het vorige. De grenzen worden steeds verder verlegd. Het uiterlijke en het innerlijke gaan steeds meer een eenheid vormen. Sterven is een proces van zich geleidelijk aan terugtrekken. Uit de verschillende overleveringen blijkt dat het van twintig minuten tot een paar uur kan duren voor het bewustzijn zich volledig uit het lichaam heeft teruggetrokken. Stephen Levine

Warme groet Jeltje

Marcel/ eens breekt de dag van sterven aan

Eens breekt de dag van sterven aan, klopt het grote afscheid aan de poort van de tijd, plotseling of in stille verwachting. Zullen we onze vingers tot vuisten maken? Zal de ademhaling rusteloos zijn, de spieren vol kramp van het grijpen, de ogen angstig en wild? Of zullen handen zich teder openen, zal adem zacht in grote adem overgaan, het lichaam zich ontspannen in overgave, de ogen, zullen vol rust zijn, stil en sereen? Een reiziger zijn wij door de kringloop van het bestaan, zoekend en tastend naar nieuwe vormen van leven, onwetend van wat we zijn, onwetend dat hemel en aarde rusten in de eigen geest. Zoals de wolken drijven door de lucht, zo drijven we steeds maar voort van geboorte naar dood, van dood naar geboorte. Overdag de slaap van onwetendheid, 's nachts de slaap van vergetelheid en in het sterven geen ontwaken, noch helderheid bij nieuwe geboorte, totdat we sterven vóór de dood. Weet, o mensenkind: jij bent het licht van alle lichten, de grondeloosheid van alle grond, jij bent het niets en het al, wezenloos en toch het wezen van alle zijn, leeg en tegelijkertijd vol van al wat is. Marcel Messing

Blijven we verbonden?

Waar is degene waar we mee verbonden zijn gebleven als hij/zij sterft?

Er komen veel vragen op u af, is het niet?
Waar is de ander nu? Is er leven na de dood, en zo ja, hoe ziet dat er dan uit?
Is de verbinding tussen mij en de ander nu definitief verbroken?
Of is er nog een vorm van contact en een verbinding in liefde mogelijk?

De dood wordt gezien als een geboorte, als het begin van een nieuw leven in de geestelijke wereld. Op die reis door de geestelijke wereld blijft de relatie van de overgegane bestaan.
Die relatie wordt gesteund en gedragen door de liefde die haar of hem vanaf de aarde wordt toe gedragen.
Zij kan echter ook gehinderd worden door de onmacht, de woede of het niet loslatende verdriet van hen die achterblijven.
De overgegane zal dit kunnen voelen, is uw verdriet heel veel, gedachten ook, dan zal de overgegane zich bezwaard voelen om hoger te gaan, en zal proberen om door gedachten en gevoel u troostend bij te blijven, u trekt de overgegane naar beneden, ze voelen zich schuldig.
En kunnen niet eerder verder dan wanneer u het verdriet heeft kunnen loslaten.

Het is ook daarom dat ik schreef; is alles gezegd, is alles uitgesproken, zodat er alleen liefde over blijft, geen woede, geen wrok enz.
Liefde laat vrij, vrij om hoger te gaan, te groeien.
Verdriet daar in tegen is egoïstish.
Natuurlijk zal er eerst verdriet zijn, maar blijf daar niet in hangen uit gemis.
Haar/ zijn taak is gedaan hier op aarde.

Zo kun je dus toch invloed uitoefen op die tocht van hen die in het hiernamaals verblijven.
Omgekeerd hebben de degenen die na de stoffelijke dood in de geestelijke wereld verblijven grote invloed op de weg die wij mensen hier op aarde gaan.

Warme groet Jeltje

Beleving van sterven en dood door de eeuwen heen

De houding tegenover sterven en dood heeft in de loop van de eeuwen in de westerse wereld wijzigingen ondergaan.

Tot ongeveer de twaalfde eeuw waren mensen vertrouwd met sterven en dood, omdat dit deel uitmaakte van het dagelijks bestaan. Men deed geen poging de dood te ontvluchten.
Het sterven was een openbaar ceremonieel, waaromheen zich tal ven rituelen afspeelden. De kamer of de ruimte waar de stervende zich bevond, was een publieke plaats, waar iedereen ongehinderd binnen kon komen. Essentieel was dat de familie, buren, en anderen aanwezig waren. Een sterf-scene zonder aanwezigheid van kinderen was zelfs ondenkbaar. De dood was voor ieder mens een lotsbestemming. De mensen leefden in het bewustzijn dat met de dood de eigen persoonlijkheid niet verloren ging, maar juist tot rust kwam..

Vanaf de middeleeuwen onderging de houding tegenover sterven en dood een reeks van veranderingen. In het westen kwamen dood en sterven in het teken te staan van het laatste oordeel dat over de mens werd geveld. Het sterven kreeg daardoor een meer emotioneel karakter. De angst voor de dood, de vrees voor het laatste oordeel beïnvloeden de omgang met het sterven. Daarmee veranderde echter niet de vertrouwdheid met het sterven. Ook als men stervende was ging het gewone leven door; men bleef thuis bij de familie. Generaties woonden samen in het zelfde huis. Ook kinderen waren nog steeds bij het sterven aanwezig.

Een verhaal uit 1833 geeft iets van die vertrouwdheid weer:

“ Kom Willem,” riep hans zijne moeder, “Nader onbevreesd en zie nu eens wat dat getik veroorzaakt”. Hierop ging zij vertrekje in en stond bij de kist. “Kijk hier jongen” , vervolgde zijne moeder, “daar lekken droppels uit de kist, die op de stenen vloer vallen, hoor maar: tik,tik. Dat water komt uit grootmoeders lichaam, het geen niet te verwonderen is daar de vrouw zeer dik was toen zij stierf; dat is nu, waardoor gij geschrokken zijt. Willem, ge kunt rustig gaan slapen, er is immers niets bijzonders aan de hand.

In de twintigste eeuw hebben onder andere medisch-wetenschappelijke ontwikkelingen er toe geleid dat de behandeling, verpleging en verzorging van ernstig zieken voor overgroot deel in ziekenhuizen en verpleeghuizen zijn gaan plaatsvinden.

Vooral tussen 1935 en 1950 trad daarin een versnelling op. Deze instellingen werden veelal de plaats waar het leven werd afgesloten, in plaats van tussen familieleden, vrienden of buren. Als gevolg hiervan zijn sterven en dood los komen te staan van het dagelijkse leven en kregen ze het karakter van onnatuurlijke gebeurtenissen in het leven van de mensen. De dood werd dramatischer, en raakte met spanning en onzekerheid beladen.De aanvaarding van en dood als deel van het leven werd daardoor moeilijker. Sterven en dood waren niet meer gewoon en mensen wisten minder raad met hun houding als iemand uit hun directe omgeving stierf. Veel mensen stierven in eenzaamheid, geïsoleerd van alles wat het vertrouwd was. Steeds minder mensen kwamen in aanraking met het verdriet, het lijden en de onzekerheden die gepaard gaan met het sterven en met het besef dat de dood nadert.

In die periode waren sterven en dood in het algemeen onderwerpen waarover steeds minder in het openbaar werd gesproken, alsof ze uit de openbaarheid waren verbannen en teruggebracht achter muren van de ziekenhuizen.negen van de tien mensen stierven in de jaren zeventig nog in een ziekenhuis.

Maar eind jaren zeventig komt er wel langzamerhand een verandering op gang. Geleidelijk dringt het besef door dat sterven en dood bij het leven horen. Steeds meer mensen willen thuis sterven, als ze weten dat ze ongeneselijk ziek zijn. Thuis sterven in de eigen vertrouwde omgeving. Ook komt steeds meer aandacht voor de begeleiding van de stervende, en het verwerken van verdriet en onzekerheid. De massamedia, zoals radio en televisie, brengen programma’s over sterven en dood, in de huiskamers. Programma’s die bedoeld zijn om deze onderwerpen in de samenleving bespreekbaar te houden, en om te laten zien dat sterven ook een levens-verrijkende ervaring kan zijn voor de stervende en familie.

Bron:cursus voor vrijwilligers.
VPTZ zuidwest Friesland.

Bij het sterven blijft het niet bij het uiteenvallen van het stoflichaam. Het dode lichaam is dan niet meer beschikbaar, maar wat gebeurt er met het etherisch dubbel en de twee andere lichamen? Door het wegvallen van het stoflichaam, is het niet meer mogelijk om op de aarde te bewegen en te handelen. Maar het wil niet zeggen dat, wat we werkelijk zijn, ook dood is.
Daarvan getuigen de belevenissen van hen, die een Bijna-Dood Ervaring hebben ondergaan. Ze waren in staat om zowel op aarde als in bepaalde hogere sferen te verblijven. Alle betrokkenen bleken in het geheel niet meer bang voor de dood te zijn. Ze vonden het zelfs spijtig, om weer in het lichaam teruggekeerd te zijn.
Zodra het leven uit het lichaam is verdwenen en de dood is ingetreden, begint een ordelijk en in fasen geleide terugtrekking door de ziel. De overige lichamen worden geleidelijk van het stoflichaam losgemaakt. Het stoffelijk overschot krijgt daartoe, doorgaans een dag of drie, voordat het wordt gecremeerd of aan de aarde toevertrouwd.

Een andere vorm van leven

De dood is niet het einde, het is een andere vorm van leven.

In ons leven is sterven iets waar niet aan te ontkomen valt. Sterven hoort nu eenmaal bij het leven en dat is niet toevallig zo. We besteden daarom enige aandacht aan het proces van sterven en waarom de dood het lot van de levenden is.
Bepalen wanneer een bepaalde incarnatie moet beëindigen, is het werk van de ziel. Als verder leven geen zin meer heeft, neemt het terugtrekken van de levenskracht een aanvang. Meestal gebeurt dit door ziekte of ouderdom. Wat we van sterven zien, is wat er met het stoflichaam gebeurt. Het hart valt stil, de bloedstroom stopt en de ontbinding begint.
Het is te begrijpen, dat de dood als afschrikwekkend wordt ervaren. De angst voor de dood is iets, waar veel mensen last van kunnen hebben.
Menigeen gaat er van uit, dat als je lichaam sterft, je er niet meer bent. Je identiteit eindigt in het graf en dat is het dan. Als je er zo over denkt dan is te begrijpen, dat doodgaan geen fijn idee is. Wel is goed voor te stellen, dat angst voor de dood gebaseerd is op het achterlaten van hen, waar we van houden.
Jeltje