stadia van sterven 4

Men zal hebben opgemerkt dat elk stadium gepaard gaat met minder vastheid, dat de grenzen steeds onbepaalder worden; dat men minder impulsen van buitenaf ontvangt en dat er een steeds toenemend gevoel van onbegrensdheid ontstaat. De dood of het stervensproces schijnt vergezeld te gaan van een gevoel van zich uitbreiden tot buiten de grenzen van het zelf, van een losmaken van de vorm, van een versmelten in het niet nader bepaalbare. Maar stel je nu eens voor dat je je tegen deze losmaking verzet, tegen dit gevoel van het wegsmelten van de grenzen. Stel je eens voor dat je de soliditeit probeert vast te houden, terwijl deze bezig is te versmelten tot vloeibaarheid. Dat je probeert je tegen de vloeibaarheid te verzetten, dat je teruggrijpt naar vastigheid om daarbij alleen maar te ervaren dat je steeds vloeibaarder wordt en dat die vloeibaarheid geleidelijk aan overgaat in het vuurelement. Dat je voelt hoe de lichaamstemperatuur afkoelt en dat je naarmate de warmte meer en meer afneemt, versmelt in de uitgestrekte ruimte van het lucht-element. Dat die energie zich steeds verder uitbreidt en oplost in het bewustzijn zelf. Stel je eens voor dat je je tegen al die dingen te weer stelt, dat je probeert om dit steeds verder voortschrijdende proces tegen te gaan. Als je erin meegaat, als je je er steeds verder voor openstelt, ervaar je een steeds verder voortschrijdende uitdijing, een wegsmelten uit de vastheid, een oplossen in de werkelijkheid die daaraan ten grondslag ligt. Stel je eens voor dat je je probeert vast te klampen aan datgene wat aan het wegsmelten is. Misschien is dat wel wat sommige mensen het vagevuur noemen. Het je op een helse manier verzetten tegen het volgende stadium van ontplooiing, een verzet tegen datgene wat werkelijk aanwezig is. Stephen Levine

Warme groet Jeltje

stadia van sterven 3

Als de dood het aarde-element nadert begint het gevoel van soliditeit en hardheid van het lichaam weg te smelten. Het lichaam lijkt erg zwaar te worden. De grenzen van het lichaam, de buitenkant, zijn minder duidelijk bepaald. Het gevoel dat men zich echt 'in' het lichaam bevindt is niet meer zo sterk aanwezig. Men wordt minder gevoelig voor indrukken en gevoelens. Men kan zijn ledematen niet langer naar believen bewegen. De peristaltische beweging van de darmen wordt trager, de darmen functioneren niet meer zonder hulp van buitenaf. De organen sluiten zich, gaan dicht. Naarmate het aarde-element steeds meer overgaat in het water-element bespeurt men een mate van vloeibaarheid, van vervloeien, want de vastheid waardoor de identificatie met het lichaam altijd is versterkt, begint weg te vallen, begint te smelten en veroorzaakt een gevoel van vloeibaarheid. Naarmate het water-element begint over te gaan in het vuur-element, gaat het gevoel van vloeibaarheid over in dat van een warme mist. De lichaamssappen gaan trager vloeien, de mond en de ogen worden droog, de bloedcirculatie wordt trager, de bloeddruk wordt een stuk lager. Als het bloed dikker wordt en de bloedcirculatie uiteindelijk ophoudt, komt het bloed in de uiteinden van de ledematen tot stilstand. Er ontstaat een gevoel van lichtheid. Als het vuur-element overgaat in het lucht-element, verdwijnen de gevoelens van warmte en kou, lichamelijk gemak en lichamelijke ongemakken hebben geen betekenis meer. De lichaamstemperatuur daalt, tot deze een punt bereikt waarop het lichaam koud en bleek van kleur wordt. De spijsvertering komt tot stilstand. Het overheersende gevoel is er een van lichtheid, als van een opstijgende hitte. Een gevoel van overgaan in een steeds subtieler wordende grenzeloosheid. Als het vuur-element zich oplost in het Bewustzijn zelf treedt er een gevoel van onbegrensdheid op. De uitademing neemt meer tijd in beslag dan de inademing en dijt uit in de ruimte. De lichamelijke vorm en de lichamelijke functies worden niet langer ervaren, er is alleen nog maar een gevoel van een zich snel en ver uitbreidende luchtigheid en vluchtigheid, een zich oplossen in het zuivere zijn. Stephen Levine

Warme groet Jeltje

stadia van sterven 2

Dit innerlijke proces van zich losmaken uit het lichaam gaat gepaard met verschillende uiterlijke verschijnselen, die door de artsten worden herkend als het zich sluiten van de verschillende levensfuncties. Als de energie die de verschillende systemen bezielt zich terugtrekt, neemt de energie in die systemen steeds meer af. Het ene ogenblik is ze nog meetbaar, het volgende niet meer, hoewel het proces van zich terugtrekken blijkbaar nog steeds doorgaat. Op deze meetbaarheid hebben wij ons idee van 'het moment waarop de dood intreedt' gebaseerd. Maar de dood treedt niet op een bepaald ogenblik op. Het is een geleidelijk proces, dat zich nog enige tijd voortzet, nadat de apparatuur al heeft aangegeven dat het een en ander niet meer kan meten. In feite is het zo dat de dood niet op een bepaald ogenblik is ingetreden, maar dat het instrumentarium niet langer in staat is om de mate waarin het leven nog aanwezig is te registreren. Het stervensproces schijnt een zich uitbreiden te zijn voorbij de vormen waarbinnen alles altijd meetbaar is geweest. Het hierna volgende gedeelte is een soort scenario voor de lichamelijke ervaring van het sterven, dat is gebaseerd op de aloude opvatting dat het lichaam is samengesteld uit de vier elementen aarde, water, vuur en lucht, zoals die in de geconcentreerde opeenhoping van de vorm worden ervaren. Stephen Levine

Warme groet Jeltje

stadia van sterven 1

Over de ervaring van het sterven kunnen we eigenlijk alleen maar een aantal speculaties doen. In de Tibetaanse boeddhistische traditie heeft men echter rond de ervaring van het sterven een vrij aanzienlijke techniek ontwikkeld; door verschillende meditaties wordt iemand ertoe aangemoedigd zich met dit zo kostbare ogenblik vertrouwd te maken, om het sterven te beoefenen als een middel om tot een dieper inzicht te komen in al die dingen waardoor wij een verkeerde opvatting over het leven hebben gekregen. Een inzicht in de manier waarop wij de automatische, in wezen onpersoonlijke processen van de geest ten onrechte zijn gaan houden voor een afzonderlijk, afgescheiden zelf, iets dat we voor geen goud willen kwijtraken, iets dat we voor de dood zouden moeten behoeden. Door deze meditaties krijgen we het gevoel dat de allesoverheersende lichamelijke ervaring bij het overgangsproces dat wij sterven noemen, eigenlijk niets anders is dan een proces van losmaken. We krijgen het gevoel dat het sterven niets anders is dan een versmelten, een oplossen, waarbij elk volgend stadium slechts een verdere uitbreiding vormt van het vorige. De grenzen worden steeds verder verlegd. Het uiterlijke en het innerlijke gaan steeds meer een eenheid vormen. Sterven is een proces van zich geleidelijk aan terugtrekken. Uit de verschillende overleveringen blijkt dat het van twintig minuten tot een paar uur kan duren voor het bewustzijn zich volledig uit het lichaam heeft teruggetrokken. Stephen Levine

Warme groet Jeltje